Kẻ chết chôn kẻ chết

“HÃY ĐỂ KẺ CHẾT CHÔN KẺ CHẾT”
CHÚA GIÊ-XU CÓ DẠY NGƯỜI TA BẤT HIẾU KHÔNG?

Giải đáp câu hỏi khó — Ma-thi-ơ 8:22

Trong văn hóa Việt Nam, ít có bổn phận nào thiêng liêng hơn việc lo tang cho cha mẹ. Chữ Hiếu
đứng đầu trăm nết. Người con vắng mặt trong đám tang cha thường bị họ hàng, làng xóm coi là bất
hiếu. Vì thế, khi một người Việt lần đầu đọc Ma-thi-ơ 8:22, câu nói của Chúa Giê-xu dễ gây sốc. Một
môn đệ chỉ xin về chôn cất cha mình, một việc rất chính đáng, và Chúa đáp: “Con hãy theo Ta, để
người chết chôn kẻ chết của họ.”
Câu hỏi này cần được đặt ra ở dạng mạnh nhất. Phải chăng Chúa Giê-xu coi thường tình cha con?
Phải chăng Ngài mâu thuẫn với điều răn thứ năm, “Phải hiếu kính cha mẹ”, mà chính Ngài từng bênh
vực? Và nếu theo Chúa đòi hỏi điều như vậy, thì lời cáo buộc mà nhiều tín hữu Việt Nam vẫn nghe
(“theo đạo là bỏ ông bỏ bà”) có phải là đúng không? Chúng ta sẽ để chính Kinh Thánh lên tiếng trước.
Kinh Thánh nói gì?
Câu chuyện nằm trong một cặp hai cuộc đối thoại ngắn về việc theo Chúa:
“Có một chuyên gia kinh luật đến xin Ngài: ‘Thưa Thầy, Thầy đi đâu tôi sẽ theo đó.’ Đức
Giê-su bảo người ấy: ‘Con cáo có hang, chim trời có tổ, nhưng Con Người không có chỗ
gối đầu.’ Một môn đệ của Chúa đến thưa cùng Ngài: ‘Thưa Thầy, cho con về chôn cất cha
con trước đã.’ Nhưng Đức Giê-su đáp: ‘Con hãy theo Ta, để người chết chôn kẻ chết của
họ.’” (Ma-thi-ơ 8:19-22 NVB)
Lu-ca ghi lại cùng sự kiện, nhưng thêm một vế quan trọng: “Con hãy để kẻ chết chôn kẻ chết của họ!
Còn con, hãy đi truyền giảng Nước Đức Chúa Trời!” (Lu-ca 9:60 NVB). Ngay sau đó Lu-ca kể thêm
một người thứ ba xin về từ giã người nhà, và Chúa đáp: “Ai đã tra tay cầm cày, còn ngoảnh nhìn lại
đằng sau thì không xứng hợp với Nước Đức Chúa Trời!” (Lu-ca 9:62 NVB).
Phía bên kia của “hồ sơ” là điều răn rõ ràng của Đức Chúa Trời: “Phải hiếu kính cha mẹ, để các ngươi
có thể sống lâu trên đất mà CHÚA, Đức Chúa Trời các ngươi ban cho” (Xuất Hành 20:12 NVB).
Chính Chúa Giê-xu đã nghiêm khắc quở trách người Pha-ri-si vì họ dùng lý do tôn giáo (lệ co-ban,
tuyên bố tài sản đã dâng cho Đức Chúa Trời) để thoái thác việc phụng dưỡng cha mẹ: “Vì giữ các tục
lệ cổ truyền, các ông đã làm cho đạo của Đức Chúa Trời trở thành vô hiệu” (Mác 7:13 NVB). Và trên
thập tự giá, giữa cơn hấp hối, Ngài vẫn lo cho mẹ mình bằng cách giao bà cho môn đệ Giăng chăm
sóc (Giăng 19:26-27).

Một phân đoạn khác cũng cần đặt cạnh: “Ai yêu cha mẹ hơn Ta, người ấy không xứng đáng cho Ta”
(Ma-thi-ơ 10:37 NVB). Chú ý chữ “hơn”. Chúa không bảo đừng yêu cha mẹ, mà xác định thứ tự ưu
tiên.
Như vậy, vấn đề không phải là Chúa Giê-xu xem nhẹ chữ Hiếu, vì Kinh Thánh cho thấy điều ngược
lại. Vấn đề là: trong khoảnh khắc này, Ngài đang khẳng định điều gì?
Bối cảnh của bản văn
Trước hết là bối cảnh văn hóa. Trong Do Thái giáo thế kỷ thứ nhất, chôn cất cha mẹ là một trong
những bổn phận cao trọng nhất. Truyền thống của các ra-bi (về sau được ghi trong sách Mishnah)
miễn cho người đang có tang cha mẹ khỏi cả những nghĩa vụ tôn giáo hằng ngày như đọc kinh Shema.
Người nghe thời đó sẽ thấy lời Chúa Giê-xu chấn động không kém gì người Việt hôm nay, thậm chí
còn hơn.
Kế đến là bối cảnh Cựu Ước. Chỉ có hai hạng người được Kinh Thánh miễn, đúng hơn là cấm, tham
dự tang lễ cha mẹ: thầy thượng tế (Lê-vi Ký 21:11) và người hứa nguyện Na-xi-rê trong thời gian biệt
riêng (Dân Số Ký 6:6-7). Lý do là họ được biệt riêng hoàn toàn cho Đức Chúa Trời. Lời kêu gọi của
Chúa Giê-xu mang âm hưởng ấy: theo Ngài là một sự biệt riêng còn triệt để hơn.
Có một tiền lệ rất đáng chú ý: Ê-li gọi Ê-li-sê. Khi Ê-li-sê xin “về hôn chào từ giã cha và mẹ con, rồi
con sẽ theo thầy”, tiên tri Ê-li cho phép (1 Các Vua 19:20 NVB). Lu-ca rõ ràng gợi lại cảnh này, vì
Ê-li-sê đang cầm cày, và Chúa Giê-xu nói về người “tra tay cầm cày” (Lu-ca 9:62). Thông điệp ngầm
là: Đấng đang gọi ở đây lớn hơn Ê-li.

Cuối cùng là văn mạch của Ma-thi-ơ. Chương 8–9 là chuỗi phép lạ bày tỏ thẩm quyền của Chúa Giê-
xu: Ngài chữa người phung, chữa đầy tớ của đội trưởng chỉ bằng một lời, đuổi quỷ, dẹp yên bão biển.

Cuộc đối thoại về việc theo Chúa được đặt ngay giữa chuỗi đó. Câu 22 vừa dứt, câu 23 kể: “Đức Giê-
su xuống thuyền và các môn đệ đi theo.” Động từ “theo” (akoloutheō) được lặp lại có chủ ý. Theo

Chúa nghĩa là bước xuống thuyền với Ngài, kể cả khi cơn bão sắp nổi lên.
Về từ ngữ, mệnh lệnh “Con hãy theo Ta” (akolouthei moi) ở thì hiện tại, nhấn mạnh một hành động
liên tục, ngay bây giờ. Và chữ “chết” (nekros) được dùng hai lần trong cùng một câu với hai nghĩa
khác nhau, một lối chơi chữ có chủ đích.
Sứ điệp của bản văn
Chìa khóa nằm ở chính lối chơi chữ đó: “để người chết chôn kẻ chết của họ.” Kẻ chết thứ hai rõ ràng
là người cha đã qua đời về thể xác. Còn “người chết” thứ nhất, những người đi chôn, không thể là xác
chết theo nghĩa đen. Kinh Thánh tự giải nghĩa điều này. Phao-lô viết: “Anh chị em đã chết vì những
vi phạm và tội lỗi mình” (Ê-phê-sô 2:1 NVB). Và chính Chúa Giê-xu phán: “Giờ sắp điểm, mà thật

ra đã điểm đây rồi, lúc những người chết sẽ được nghe tiếng gọi của Con Đức Chúa Trời và những
người nào nghe sẽ được sống” (Giăng 5:25 NVB).
Nghĩa là, có những người tuy còn thở nhưng chưa nhận được sự sống của Nước Đức Chúa Trời. Việc
chôn cất, dù chính đáng, thuộc về trật tự của thế giới đang qua đi, và những người thuộc trật tự ấy có
thể lo được. Còn môn đệ này đã được gọi vào một việc mà chỉ người đã nghe tiếng Chúa mới làm
được: đó là “đi truyền giảng Nước Đức Chúa Trời” (Lu-ca 9:60), tức là đem sự sống đến cho người
chết.
Vậy bản văn khẳng định gì? Rằng tiếng gọi của Chúa Giê-xu có thẩm quyền tuyệt đối, cao hơn cả
bổn phận thiêng liêng nhất của con người. Không có “trước đã” nào được đứng trước Ngài. Chỉ có
Đức Chúa Trời mới có quyền đòi hỏi như vậy, và chính vì thế câu này là một lời tuyên bố ngầm về
thần tánh của Chúa Giê-xu.
Còn bản văn KHÔNG khẳng định gì? Nó không đặt ra một luật chung rằng Cơ Đốc nhân không được
dự đám tang cha mẹ. Nó không hủy bỏ điều răn thứ năm, điều mà Chúa đã bênh vực trong Mác 7 và
chính Ngài làm gương trên thập tự giá. Đây là lời Chúa nói với một người cụ thể, vào một thời điểm
cụ thể, khi Đấng Mê-si-a đang đi ngang qua và thời khắc đáp ứng sẽ không trở lại. Chúa Giê-xu, Đấng
thấu suốt lòng người, biết rằng chữ “trước đã” của người này là một sự trì hoãn.
Hội Thánh đã trả lời thế nào qua các thời đại?
Quan điểm thứ nhất: người cha vừa mới qua đời. Đây là cách đọc theo nghĩa đen, và cũng là cách
đọc truyền thống phổ biến nhất. Người Do Thái chôn cất ngay trong ngày, nên lời xin của môn đệ là
hoàn toàn chính đáng, và chính điều đó làm cho lời đáp của Chúa trở nên mạnh mẽ. Martin Hengel,
trong khảo cứu về Chúa Giê-xu và các môn đệ, cho rằng sự “gây sốc” của câu này là không thể làm
nhẹ đi; chính nó cho thấy thẩm quyền độc nhất của Chúa Giê-xu, vượt trên cả Luật Pháp và tục lệ.
Điểm mạnh: trung thành với bản văn, giữ nguyên sức nặng của lời kêu gọi. Điểm yếu: khó giải thích
vì sao một người con có cha vừa qua đời lại có mặt giữa đám đông bên bờ hồ, thay vì đang ở nhà lo
tang.
Quan điểm thứ hai: “chôn cha” là thành ngữ cho việc phụng dưỡng cha đến cuối đời. Một số
học giả am hiểu văn hóa Trung Đông, tiêu biểu là Kenneth Bailey, cho rằng người cha có thể vẫn còn
sống. Câu “cho con về chôn cất cha con trước đã” có nghĩa là “để con ở nhà lo cho cha già đến khi
ông mất, rồi con sẽ theo Thầy”, một sự trì hoãn có thể kéo dài nhiều năm. Điểm mạnh: giải thích được
vì sao người này có mặt, và làm rõ bản chất trì hoãn của lời xin. Điểm yếu: bằng chứng cho thành ngữ
này chủ yếu đến từ quan sát văn hóa thời hiện đại, không có nhiều tư liệu từ thế kỷ thứ nhất.
Quan điểm thứ ba: nghi thức cải táng. Khảo cổ học cho thấy người Do Thái thời đó (ít nhất ở vùng
Giê-ru-sa-lem) có tục cải táng: khoảng một năm sau khi chôn, gia đình gom hài cốt vào hộp đá
(ossuary). Byron McCane đề xuất rằng người cha đã được chôn lần đầu, và người con xin chờ đến

lúc cải táng. Chi tiết này gợi nhớ phong tục bốc mộ, cải táng của người Việt. Điểm mạnh: có cơ sở
khảo cổ và giải thích tốt chữ “kẻ chết của họ” (những người đã khuất trong mộ gia đình). Điểm yếu:
không chắc tục này phổ biến ở Ga-li-lê.
Về chữ “người chết”. Hầu hết các giáo phụ như Chrysostom và Augustine, cùng các nhà Cải Chánh
như Calvin, đều hiểu “người chết” thứ nhất là người chết thuộc linh, những người chưa được sống
trong Nước Đức Chúa Trời. Cách hiểu này phù hợp với cách Kinh Thánh tự giải nghĩa (Ê-phê-sô 2:1;
Giăng 5:24-25).
Điều đáng chú ý là cả ba quan điểm về hoàn cảnh người cha đều dẫn đến cùng một sứ điệp: lời gọi
của Chúa Giê-xu đòi được đặt lên hàng đầu, không trì hoãn. Đây là chỗ tín hữu chân thành có thể
khác nhau về chi tiết lịch sử mà không ảnh hưởng đến cốt lõi.
Áp dụng và kết luận
Cho tâm trí: Phân đoạn này dạy chúng ta đọc lời Chúa Giê-xu như Ngài muốn được đọc. Ngài thường
dùng những câu nói sắc bén, có chủ đích gây sốc để thức tỉnh người nghe, chứ không phải để soạn
thành luật lệ máy móc. Đọc câu khó dưới ánh sáng của những câu rõ (Xuất Hành 20:12, Mác 7:9-13,
Giăng 19:26-27) giúp chúng ta tránh hai sai lầm: hoặc làm nhẹ đi lời kêu gọi của Chúa, hoặc biến nó
thành một gánh nặng phi nhân mà Ngài chưa bao giờ đặt ra.
Cho tấm lòng: Câu hỏi thật cho mỗi chúng ta không phải là “tôi có được dự đám tang không?” mà
là “điều gì đang đứng sau chữ ‘trước đã’ trong đời sống tôi?” Thưa Chúa, cho con lo xong sự nghiệp
trước đã. Cho con nuôi con cái lớn khôn trước đã. Cho con về hưu trước đã. Những điều ấy đều tốt,
nhưng khi chúng trở thành lý do để trì hoãn sự vâng phục, chúng trở thành thần tượng.
Với người tín hữu Việt Nam bị cáo buộc “theo đạo là bất hiếu”, phân đoạn này cho chúng ta câu trả
lời công bằng: Chúa Giê-xu không dạy bỏ cha mẹ; Ngài lên án gay gắt những ai lấy tôn giáo làm cớ
để thoái thác chữ Hiếu. Nhưng Ngài cũng không chấp nhận làm “một ưu tiên giữa nhiều ưu tiên”. Và
nghịch lý là người đặt Chúa lên hàng đầu lại được Ngài ban sức để yêu thương cha mẹ trọn vẹn hơn,
vì tình yêu ấy giờ đây chảy ra từ Nguồn Sự Sống.
Sau cùng, đừng quên ai là Đấng đang phán câu này. Chính Ngài là “Con Người không có chỗ gối
đầu” (Ma-thi-ơ 8:20). Ngài không đòi chúng ta điều Ngài không làm trước. Ngài đã rời bỏ vinh quang
thiên thượng, đi con đường không trở lại lên Giê-ru-sa-lem, và trên thập tự giá chính Ngài đã nếm sự
chết, để những “người chết” như chúng ta được sống. Đấng có quyền nói “hãy để kẻ chết chôn kẻ
chết” là Đấng đã chiến thắng sự chết. Vì thế lời gọi “Con hãy theo Ta” không phải là lời đòi hỏi của
một ông chủ khắc nghiệt. Đó là lời mời của Đấng ban sự sống, gọi chúng ta bước ra khỏi thế giới của
những gì đang chết để đi vào Nước của Ngài, ngay hôm nay, không “trước đã”.

Facebook Luat Tran